İlk fon alımımı yaptığım gün, bir sıralama listesinde en tepedeki fonu seçmiştim. Gerekçem şuydu: son bir yılın getirisi en yüksekti. Aradan birkaç ay geçince aynı fon listenin ortalarına düşmüş, benim de bakiyem beklediğim yere gelmemişti. O deneyim bana şunu öğretti: bir fonu geçmiş getirisiyle seçmek, dikiz aynasına bakarak araba kullanmaya benziyor. Bugün ortak fon seçimi yaparken baktığım şeyler tamamen değişti; artık önce fonun ne yaptığını, sonra bunu ne maliyetle yaptığını, en sonunda ne kadar kazandırdığını inceliyorum.
Aşağıda, kendi karşılaştırma defterimde tuttuğum sırayı olduğu gibi anlatacağım. Amacım size "şu fonu al" demek değil; iki fonu yan yana koyduğunuzda hangi satırlara bakacağınızı göstermek.
Bir fonun adı çoğu zaman içeriğini yeterince anlatmıyor. "Değişken", "serbest", "karma" gibi ifadeler geniş yetki alanı demek. Bu yüzden ilk işim fonun bilgilendirme dokümanını açıp portföy dağılımına bakmak oluyor. Fon türlerinin genel mantığını kavramak, karşılaştırmayı çok hızlandırıyor; hisse ağırlıklı bir fonla borçlanma araçları fonunu aynı tabloda kıyaslamak baştan hatalı bir başlangıç.
Ben artık tek bir getiri rakamına bakmıyorum. Bir fonun 1 aylık, 3 aylık, 1 yıllık ve varsa 3 yıllık getirisini yan yana yazıyorum. Aradığım şey tutarlılık. Bir fon her dönemde kendi kategorisinin ortalamasının biraz üstündeyse, bu benim için tek bir dönemde çok parlayıp diğerlerinde ortalamanın altında kalan fondan daha değerli. Çünkü tek dönemlik sıçramalar genelde tek bir isabetli pozisyondan gelir ve tekrarı garanti değildir.
Her fonun bir karşılaştırma ölçütü (benchmark) vardır. Fon bu ölçütün üzerinde mi, altında mı kalmış? Hisse fonu aldığınızı düşünelim; endeks yükselirken fonun daha az yükselmesi, aslında yönetimin size değer katmadığı anlamına gelir. Bu durumda daha düşük giderli bir endeks fonu daha akıllıca olabilir. Ben bu karşılaştırmayı yapmadan hiçbir aktif yönetilen fona girmiyorum.
Çok küçük bir fonda az sayıda büyük yatırımcının çıkışı, fon yöneticisini istemediği anda satışa zorlayabilir. Aşırı büyük bir fon ise küçük ve hareketli hisselerde esneklik kaybeder. Ben orta ölçekli, yatırımcı sayısı istikrarlı artan fonları tercih ediyorum. Fon büyüklüğünün son bir yılda sürekli erimesi, benim için üzerinde durulması gereken bir sinyal.
Getiri satırı reklamı yapılan yüzdür; gider satırı ise faturayı ödediğiniz yer. İkisini ayrı ayrı değerlendirmek gerekiyor çünkü gider kesin, getiri belirsizdir.
Fonun günlük yönetim ücreti fiyata yansıtılır, yani hesabınızdan ayrı bir kesinti görmezsiniz. Bu da maliyeti fark etmemenize yol açar. Ben iki benzer fonu karşılaştırırken toplam gider oranını doğrudan getiriden düşülen bir rakam gibi düşünüyorum. Uzun vadede küçük görünen bir fark, bileşik etkiyle birikimin ciddi bir dilimini alır. Bunun yanında platform komisyonu, alım-satım valörü ve varsa giriş-çıkış koşullarını da not ediyorum; özellikle kısa vadede giriş çıkış yapacaksanız valör günleri fiilen bir maliyettir.
Risk profili benim için "yüksek riskli" gibi bir etiket değil, üç somut veriden oluşuyor:
Bir fon yüksek getirili olabilir; ama düşüş dönemlerinde katlanamayacağınız kadar sarsıyorsa, o fon size uygun değildir. Portföyün en büyük düşmanı, dip noktada satmaya zorlanmaktır.
Fonu yöneten ekibin ne kadar süredir aynı olduğunu kontrol ediyorum. Parlak geçmiş performans, o performansı üreten ekip ayrıldıysa pek bir şey ifade etmez. Ayrıca aylık yatırımcı bültenlerini yayınlayan, pozisyon değişikliklerini açıklayan kurumlara daha çok güveniyorum; en azından neye ortak olduğunuzu biliyorsunuz.
| Kriter | Neye bakıyorum | Uyarı işareti |
|---|---|---|
| Getiri | Dönemler arası tutarlılık | Tek dönemde aşırı sıçrama |
| Ölçüt karşılaştırması | Endeksin üzerinde kalma | Sürekli ölçütün altında |
| Gider oranı | Benzer fonlara göre konumu | Yüksek gider + ortalama getiri |
| Maksimum düşüş | Kendi tahammülümle uyumu | Katlanamayacağım derinlik |
| Fon büyüklüğü | İstikrarlı seyir | Sürekli erime |
Tabloyu doldurduktan sonra üç soruyla bitiriyorum: Bu paraya ne zaman ihtiyacım olacak? Aynı riski daha düşük maliyetle almanın bir yolu var mı? Ve elimdeki diğer varlıklarla — mevduat, altın, emeklilik planı, doğrudan